Ka Moolelo o Laieikawai (1/16)
The Legend of Laieikawai (1/16)
Editor's Note: Part 1 of 16. A chief's cruel decree. A mother's desperate plea. The legend begins. Ka Moolelo o Laieikawai is one of the greatest works of Hawaiian literature, first published in Ka Nupepa Kuokoa in 1862-1863 by S.N. Haleole. Voiced by Keoni from Moolelo Mai — press the audio button to listen. 🔊

Sentences highlight as the audio plays
Tip: Click on any Hawaiian paragraph to reveal its English translation.
KA MOOLELO O LAIEIKAWAI
OLELO HOAKAKA
[No Laieikawai.—He umikumamawalu makahiki me ekolu malama ka malamaia'na o keia Moolelo Kaao, e ka mea nana e hoopuka nei keia moolelo maloko o kana Buke Moolelo, e hoomaka ana ma ka malama o Augate, M. H. 1844. O ka mea nae nona ka Buke Moolelo, no Kailiokalaauokekoa no ia.
Aka, aole o keia mau moolelo wale no na mea iloko o ua Buke Moolelo nei, o ka moolelo o Painahala kekahi, ua malamaia ia moolelo ma ka malama o Okatoba, M. H. 1847. Ua like ka loihi o keia moolelo me ka mea nona ka moolelo ma ke poo o keia hoakaka ana; no ka mea, 375 aoao ka nui o ko Laieikawai, a he 363 aoao ko Painahala, a ua aneane like nae ke kamailio ana o ko Painahala me ko Keamalu, ma na kupunawahine nae ka like ole.
O ka moolelo o Kualii, ko Moikeha, a me ko Lonoikamakahiki mau moolelo kekahi i huipuia iloko o ua Buke Moolelo nei.
A no ka hooiliia ana, mai, o ka pomaikai nui i ka mea kakau moolelo; nolaila, ua haawi pau ia'ku keia mau moolelo no ka Nupepa Kuokoa.
E na mea a pau, e nana mai i ka Nupepa Kuokoa ma keia hope aku, ka mea nana e hoolenlea ia oukou e like me ka makemake o kekahi poe. S. N. HALEOLE.]
MOKUNA I.
KE KAMAILIO ANA I KEIA KAAO
Ua oleloia ma Laie, Koolau kona wahi i hanau ai, a he mau mahoe laua, o Kahauokapaka ka makuakane, o Malaekahana ka makuahine. O Kahauokapaka nae, oia ke Alii nona na okana elua, ma Koolauloa a me Koolaupoko, a ia ia ka mana nui maluna o kela mau okana.
I ka manawa i lawe ai o Kahauokapaka ia Malaekahana i wahine mare nana (hoao) mahope iho o ko laua hoao ana, hai*mua o Kahauokapaka i kana olelo paa imua o kana wahine o laua wale no ma ke kaawale, oiai iloko o ko laua mau minute oluolu, a eia ua olelo paa ia.
"E kuu wahine, he nani ia ua mare ae nei kaua, a nolaila, ke hai nei au i kuu olelo paa ia oe; i noho aku auanei kaua a i loa ka kaua keiki a he keikikane, alaila pomaikai kaua, ola na iwi iloko o ko kaua mau la elemakule a haule aku i ka make, nalo no hoi na wahi huna, na ia keiki e nai na moku e pau ai, ke loaa hoi ia kaua ke keiki mua a he keikikane; aka hoi, ina he kaikamahine ke hanau mua mai, alaila e make, a ina he mau kaikamahine wale no ka kaua ke hanau mai e make no, aia no ke ola a hanau mai a he keikikane, ola na hanau muli i na he mau kaikamahine."
I ka ewalu paha o na makahiki o ko laua noho ana he kane a he wahine, hapai ae la o Malaekahana, a hanau mai la he kaikamahine, ua maikai na helehelena i ka nana aku, a no ka maikai o na helehelena o ua kaikamahine nei, manao iho la ka makuahine o ke kumu la hoi ia e lilo ai ka olelo paa a Kahauokapaka i mea ole, ola la hoi ua kaikamahine nei, aole ka! Ia manawa i hanau ai, aia nae o Kahauokapaka i ka lawaia me na kanaka.
A hoi mai o Kahauokapaka mai ka lawaia mai, haiia aku la ua hanau o Malaekahana he kaikamahine. A hiki ke alii i ka hale, ua wahiia ke kaikamahine i ke kapa keiki, kena koke ae la o Kahauokapaka i ka Ilamuku e pepehi.
Ma ia hope iho hapai hou o Malaekahana, a hanau hou mai la he kaikamahine, o keia nae ke kaikamahine oi aku o ka maikai mamua o kela kaikamahine mua, manao iho la e ola la hoi, aole ka! Ike ae la o Kahauokapaka i ke kaikamahine e hiiia mai ana, ua hoahuia i ke kapa keiki, ia manawa, kena koke ae la ke alii i ka Ilamuku e pepehi.
Mahope mai, ua hapai wale no o Malaekahana, he mau kaikamahine wale no, aole nae i ola iki kekahi oia mau hanau ana o Malaekahana, ua pau wale no i ka pepehiia e like me ka olelo paa a ke alii.
A i ka hapai hou ana o Malaekahana i ke keiki, o ka lima ia, a kokoke i na la hanau, hele aku la kela imua o ke Kahuna, a olelo aku la.
"E! auhea oe? E nana mai oe i keia opu o'u e hapai nei, no ka mea, ua pauaho ae nei hoi i ka pau o na keiki i ka make i ka pakela pepehi a ke kane, aha ae nei a maua keiki, aha no i ka make, nolaila, e nana mai oe i keia opu o'u e hapai nei, ina i ike oe he kaikamahine, e omilomilo ae au, oiai aole i hookanaka ae ke keiki." Aka hoi, ina i ike mai hoi oe i keia opu o'u e hapai nei a he keikikane, aole ana. Alaila, olelo mai ke Kahuna ia Malaekahana.
"O hoi, a kokoke i ko la hanau, alaila, hele mai oe i o'u nei i nana aku au i keia hapai ana."
A kokoke i na la hanau, i ka malama o Ikuwa, i na la kapu heiau, hoomanao ae la o Malaekahana i ke kauoha a ke Kahuna. Ia ianei e nahunahu ana, hele aku la kela imua o ke Kahuna me ka olelo aku.
"I hele mai nei au ma ke kauoha a ke Kahuna, no ka mea, ke hoomaka mai nei ka nahunahu hanau keiki ana, nolaila, ano ce e nana mai oe i kuu keiki e hapai nei."
Ia Malaekahana me ke Kahuna e kamailio ana no keia mau mea, alaila, hai aku la ke Kahuna i kana olelo ia Malaekahana. "E hailona aku au ia oe ma ka mea a'u e noi aku ai, e haawi mai oe."
Ia manawa, nonoi aku la ke Kahuna ia Malaekahana e haawi mai i kekahi lima imua o ke alo o ke Kahuna, e like no me ka hailona mau o keia lahui, ma ka lima no nae ana e makemake ai e haawi aku imua o ke Kahuna.
Ia manawa a ke Kahuna i noi aku ai i kekahi lima, haawi mai la o Malaekahana i ka lima hema, me ka hoohuliia o ke alo o ka lima iluna. Alaila, hai aku la ke Kahuna i ka hailona i ku i kana ike.
"E hanau hou ana no oe he kaikamahine, no ka mea, ua haawi mai nei oe i kou lima hema ia'u me ka huli nae o ke alo o ka lima iluna."
A no keia olelo a ke Kahuna, kaumaha loa iho la ka naau o Malaekahana, no ka mea, ua kumakena mau kela i ka pepehi mau a kana kane i na keiki mua; nolaila, noi aku la o Malaekahana i ke Kahuna e noonoo mai i mea e pono ai ka wahine, a e ola ai hoi ke keiki. Alaila, hai aku la ke Kahuna i kana mau olelo ia Malaekahana.
"E hoi oe a ka hale, ina e hiki i ka wa e aneane hanau ai, alaila ea, e ono ae oe i ka ohua, me ka olelo aku ia Kahauokapaka, nana ponoi no e lawai-a, o ka i-a ponoi no e loa ana ma kona lima oia kaa i-a e ono ai; no ka mea, he kanaka puni kaalauohua hoi ko kane, i lilo ai kela i ka lawai-a, ike ole ia i kou hanau ana, a ina e hanau ae, alaila, na'u e malama ke keiki, i hoi mai ia ua lilo ia'u ke keiki, a ina e niuau mai, hai aku oe he heiki alualu, alaila pau wale."
Comments(1)
in the following lines, "loa" should be loaa "E kuu wahine, he nani ia ua mare ae nei kaua, a nolaila, ke hai nei au i kuu olelo paa ia oe; i noho aku auanei kaua a i loa ka kaua keiki a he keikikane...



